چرا پاکستان به‌عنوان میانجی بین آمریکا و ایران ظاهر شده است؟

اسلام‌آباد در حالی اکنون در انتظار میزبانی از نمایندگان آمریکا و ایران است که جهان منتظر است که ببیند آیا مذاکرات تهران و واشنگتن می‌تواند به پایان جنگ ایران منجر شود یا خیر.

آگهی

آگهی

از زمانی‌که واشنگتن و تهران در روز سه‌شنبه بر سر آتش‌بس دو هفته‌ای توافق کردند، شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان و عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش این کشور با ارسال پیام‌هایی به رهبران جهان، بر نقش خود به‌عنوان میانجی‌ تأکید کردند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا از زمانی‌که در سال گذشته به ایجاد آتش‌بس میان هند و پاکستان کمک کرد، بارها از عاصم منیر به‌عنوان فیلد مارشال «محبوب» خود یاد کرده است.

اسلام‌آباد اغلب برای ایفای نقش میانجی در دیپلماسی‌های حساس فراخوانده نمی‌شود، اما این بار به‌دلایل متعددی این نقش را بر عهده گرفته است؛ هم به این دلیل که روابط نسبتا خوبی با واشنگتن و تهران دارد و هم به این دلیل که منافع زیادی در پایان یافتن این جنگ دارد.

مقامات دولتی پاکستان اگرچه گفته‌اند تلاش علنی آنها برای صلح، پس از هفته‌ها دیپلماسی آرام صورت می‌گیرد، اما جزئیات کمی ارائه کرده‌اند. انتظار می‌رود این مذاکرات روز شنبه پس از ورود هر دو هیات آمریکایی و ایرانی به اسلام‌آباد برگزار شود. پاکستان با اعزام پلیس و نیروهای بیشتر به اسلام‌آباد، امنیت این شهر را افزایش داده است.

در اینجا درباره آنچه که باید در مورد میانجی‌گری پاکستان میان ایران و آمریکا دانست، اشاره شده است.

کمک پاکستان به آمریکا برای ارائه یک طرح اولیه ۱۵ ماده‌ای به ایران

نقش پاکستان در مذاکرات ایران و آمریکا چند هفته پیش و به‌دنبال گزارش‌های رسانه‌ای فاش شد. مقامات پاکستان بعداً تأیید کردند که یک پیشنهاد آمریکایی به ایران منتقل شده است. البته هنوز مشخص نیست که چه کسی نقطه تماس در ایران بوده است.

به گفته مقامات پاکستان، پیام‌های آمریکا به ایران منتقل می‌شدند و سپس پاسخ‌های تهران به واشنگتن ارسال می‌شدند، البته آنها مشخص نکردند که این فرآیند چگونه مدیریت می‌شود یا چه کسی مستقیماً با چه کسی در ارتباط است. پاکستان اعلام کرد که ترکیه و مصر نیز در پشت صحنه برای آوردن طرفین به پای میز مذاکره تلاش می‌کردند.

آخرین اولتیماتوم آمریکا و اعلام توافق

اما روزها بدون هیچ نشانه‌ای از پیشرفت سپری شد. آخر هفته گذشته، ترامپ تهدیدات خود را تشدید و آنچه به‌نظر می‌رسید ضرب‌الاجل نهایی برای ایران باشد را صادر کرد و گفت اگر تهران تا روز سه‌شنبه تنگه هرمز را بازگشایی نکند، می‌تواند باعث از بین رفتن کل این کشور شود. در همان روز، او همچنین با بیان اینکه «یک تمدن امشب به طور کامل خواهد مرد»، گفت: «نمی‌خواهم این اتفاق بیفتد، اما احتمالا خواهد افتاد.»

پاکستان و چند کشور دیگر از پیش در پشت صحنه برای رسیدن به یک توافق و جلوگیری از تشدید تنش‌ها کار می‌کردند.

پیش از پایان مهلت مقرر، شریف در حساب کاربری خود در ایکس نوشت: «با فروتنی بسیار، خوشحالم که اعلام کنم ایران و آمریکا، به همراه متحدانشان، بر سر آتش‌بس فوری توافق کرده‌اند.» آمریکا و ایران نیز آن را تأیید کردند.

مایکل کوگلمن، پژوهشگر شورای آتلانتیک، بر این نظر است که پاکستان می‌تواند با میانجی‌گری میان آمریکا و ایران، به جهان نشان دهد که «یک بازیگر تأثیرگذار منطقه‌ای» است.

او این هفته در مجله فارن پالیسی نوشت اسلام‌آباد همچنین می‌تواند خود را از اینکه شاید توان خلق چنین شاهکاری را نداشته باشد، تبرئه کند.

روابط با آمریکا و ایران، پاکستان را برای ایفای نقشی جدید آماده کرده است. مذاکرات پیشین بین آمریکا و ایران بیشتر توسط کشورهایی در خاورمیانه، از جمله عمان و قطر، تسهیل شده بود، اما با حمله ایران به برخی از این کشورها، پاکستان این نقش را بر عهده گرفت.

تحلیلگران می‌گویند نزدیکی جغرافیایی پاکستان به ایران در کنار روابط دیرینه‌اش با آمریکا، موقعیتی منحصربه‌فرد به این کشور داده است.

اسلام‌آباد همچنین روابط استراتژیک و نزدیک با کشورهای خلیج فارس از جمله عربستان سعودی دارد که سال گذشته با آن توافق‌نامه همکاری دفاعی امضا کرد. البته پاکستان به‌دلیل مساله فلسطین، روابط دیپلماتیک با اسرائیل ندارد.

روابط بین آمریکا و پاکستان از سال گذشته با افزایش تعاملات دیپلماتیک و گسترش روابط اقتصادی بهبود یافته است. اسلام‌آباد همچنین باوجود مخالفت اسلام‌گرایان این کشور، به «هیات صلح» ترامپ پیوست که هدف آن تضمین صلح در غزه است.

منافع پاکستان در مذاکرات آتش‌بس

سید محمد علی، تحلیلگر مسائل امنیتی مستقر در اسلام‌آباد، گفت جنگ ایران باعث ایجاد «بزرگ‌ترین چالش‌های امنیت اقتصادی و انرژی» در تاریخ پاکستان شده است.

پاکستان بخش عمده‌ای از نفت و گاز مورد نیاز خود را از خاورمیانه تأمین می‌کند، و همچنین به گفته این پژوهشگر، ۵ میلیون پاکستانی شاغل در کشورهای عربی هر سال شمار زیادی حواله‌ ارزی به این کشور ارسال می‌کنند که تقریباً با کل درآمدهای صادراتی پاکستان برابر است.

افزایش تنش‌ها در منطقه که به بالا رفتن قیمت جهانی نفت منجر شده، پاکستان را مجبور کرده قیمت سوخت را در این کشور به میزان حدود ۲۰ درصد افزایش دهد، موضوعی که بر دولت شریف فشار وارد کرده است.

جنگ ایران همچنین در حالی آغاز شد که پاکستان هم با آشفتگی داخلی دست‌وپنجه نرم می‌کرد و هم برای ماه‌ها با همسایه خود، افغانستان، درگیر شده بود.

در پی حملات آمریکا به ایران، اعتراضاتی در سراسر پاکستان شکل گرفت و معترضان در چندین شهر با نیروهای امنیتی درگیر شدند. یک روز پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران و کشته شدن علی خامنه‌ای، رهبر پیشین ایران، دست‌کم ۲۲ نفر در درگیری‌های کراچی کشته و بیش از ۱۲۰ نفر زخمی شدند.

اول ماه مارس نیز ۱۲ نفر دیگر پس از حمله گروهی از افراد خشمگین به کنسولگری آمریکا در کراچی کشته شدند. خامنه‌ای یک چهره مذهبی و سیاسی برای شیعیان پاکستان، بود.

سابقه میانجیگری پاکستان

ژنرال یحیی خان، رئیس‌جمهور وقت پاکستان، تسهیل‌کننده تماس‌های پشت پرده‌ای بود که به سفر تاریخی ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، به چین در سال ۱۹۷۲ انجامید. این امر راه را برای برقراری روابط دیپلماتیک بین واشنگتن و پکن در سال ۱۹۷۹ هموار کرد.

از آن زمان به بعد، پاکستان در چند درگیری منطقه‌ای، به‌ویژه در طول توافق‌نامه‌های ژنو در سال ۱۹۸۸ که راه را برای خروج نیروهای شوروی از افغانستان هموار کرد، نقش داشته است. اسلام‌آباد به‌عنوان یک کشور خط مقدم و مذاکره‌کننده کلیدی، در مذاکراتی که توسط سازمان ملل متحد برگزار شد، شرکت کرد، و این در حالی بود که با آمریکا و دیگر ذی‌نفعان همکاری نزدیکی داشت و به افزایش فشار بر مسکو برای خروج نیروهایش کمک کرد.

در سال‌های گذشته، پاکستان تسهیل‌کننده تماس‌ها بین طالبان افغانستان و واشنگتن بود که به مذاکرات در دوحه انجامید، و در نهایت به توافق‌نامه ۲۰۲۰ ختم شد که زمینه را برای خروج نیروهای ناتو به رهبری آمریکا و بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ فراهم کرد.