گزارش اکسیوس از موارد بن‌بست در مذاکرات؛ اختلاف بر سر کنترل تنگه هرمز و ذخایر اورانیوم

همزمان با اعلام شکست مذاکرات صلح ایران و آمریکا در اسلام‌آباد و به خطر افتادن آتش‌بس شکننده موجود، بلومبرگ به نقل از منابع ردیابی کشتی‌ها از تغییر مسیر ناگهانی نفت‌کش‌ها در آستانه ورود به تنگه هرمز خبر داده است. روز یکشنبه، سه ابرنفت‌کش که فاقد ارتباط مستقیم با ایران بودند، از سمت دریای عمان به این آبراه راهبردی نزدیک شدند.

با این حال، دو فروند از آن‌ها شامل نفت‌کش «آگیوس فانوریوس ۱» به مقصد عراق و نفت‌کش «شالامار» با پرچم پاکستان به مقصد امارات، درست در نزدیکی جزیره لارک و همزمان با بن‌بست گفتگوهای دیپلماتیک، از ادامه مسیر منصرف شده و با چرخشی ناگهانی بازگشتند. 

نفت‌کش سوم به نام «مومباسا بی که جلوتر در حال حرکت بود، موفق شد مسیر بین جزایر لارک و قشم را طی کند؛ مسیری که از سوی ایران برای ورود به خلیج فارس تایید شده است. این کشتی در حال حاضر مقصد مشخصی را مخابره نمی‌کند.

دلایل دقیق این تغییر مسیرهای ناگهانی  و همچنین عبور موفقیت‌آمیز کشتی سوم  مشخص نیست، چرا که هر دو کشور عراق و پاکستان پیش‌تر تاییدیه ایران را برای عبور از تنگه دریافت کرده بودند. با این حال، تغییر تصمیم آن‌ها درست زمانی رخ داد که مذاکره‌کنندگان در اسلام‌آباد اعلام کردند در دستیابی به توافق شکست خورده‌اند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده در ساعات اولیه پس از خروج معاونش، جی‌دی ونس از پاکستان به طور مستقیم درباره شکست مذاکرات با ایران اظهارنظری نکرد، اما در رسانه اجتماعی خود مقاله‌ای را منتشر کرد که می‌گوید در صورت از هم پاشیدن مذاکرات، او می‌تواند از محاصره دریایی استفاده کند.

در این مقاله به قلم جان سولومون، روزنامه‌نگار، که ترامپ آن را اندکی پس از نیمه‌شب به وقت منطقه زمانی شرقی منتشر کرد، آمده است: «اگر ایران از پذیرش توافق نهایی که ایالات متحده روز شنبه پیشنهاد داد خودداری کند، ترامپ همان‌طور که وعده داده بود، می‌تواند تهران را با بمباران به عصر حجر بازگرداند.» در ادامه ذکر شده است: «یا او ممکن است صرفا استراتژی موفق محاصره خود را تکرار کند تا گلوی اقتصاد از پیش متزلزل ایران را بفشارد و با قطع دسترسی چین و هند به یکی از منابع کلیدی نفت‌شان، فشار دیپلماتیک بر آن‌ها را افزایش دهد.»

نویسنده در این مقاله گفته ترامپ می‌تواند «سلطه ایران بر تنگه هرمز را با یک محاصره متقابل درهم شکند.»

ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، ساعاتی پس از پایان بی‌نتیجه مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام‌آباد، تصاویری از آمادگی نیروهای خود منتشر کرد. در این پیام کوتاه آمده است که ملوانان نیروی دریایی آمریکا در حال آماده‌سازی جنگنده‌ها برای انجام عملیات پروازی شبانه در منطقه تحت پوشش مسئولیت سنتکام هستند.

پاکستان پس از اتمام مذاکرات، ایران و ایالات متحده را به پایبندی و حفظ آتش‌بس دو هفته‌ای فراخواند. 

اکسیوس به گفته یک منبع مطلع از مذاکرات خبر داده که برخی از اختلافات میان هیات مذاکره کننده ایران و آمریکا مربوط به درخواست ایران برای کنترل تنگه هرمز و خودداری از دست کشیدن از ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود بوده است.

مجلس ایران به تازگی طرح «اقدام راهبردی تامین امنیت و پیشرفت پایدار تنگه هرمز و خلیج فارس» را به تصویب رسانده است. بر اساس مفاد این طرح، عبور تمام نفت‌کش‌های متعلق به آمریکا و اسرائیل از تنگه هرمز به‌صورت دائمی ممنوع می‌شود و این آبراهه تحت کنترل کامل و همه‌جانبه نیروهای مسلح قرار می‌گیرد. همچنین تمامی کشتی‌های خارجی ملزم به پرداخت هزینه خدمات راهبری منحصرا به واحد پول «ریال» و استفاده از نام رسمی «خلیج فارس» در اسناد و مکاتبات خود هستند. در این طرح آمده که «درآمدهای حاصل از اجرای این قانون نیز به دو بخش تقسیم می‌شود که ۳۰ درصد آن به تقویت بنیه نظامی و حفظ امنیت منطقه و ۷۰ درصد دیگر به بهبود معیشت مردم اختصاص می‌یابد.»

بن‌بست در گفت‌وگوها آتش‌بس دو هفته‌آی را در هاله‌ای از ابهام می‌برد

در گزارش اکسیوس درباره نشست اخیر در پاکستان همچنین تاکید شده «بن‌بست در این گفتگوها اهمیت زیادی دارد، زیرا آتش‌بس دو هفته‌ای که هفته گذشته مورد توافق قرار گرفته بود را در هاله‌ای از ابهام قرار می‌دهد و احتمال از سرگیری و تشدید جنگ را تقویت می‌کند.» ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا گفته «واشنگتن خطوط قرمز خود را به وضوح مشخص کرده اما طرف مقابل از پذیرش این شرایط خودداری کرده است».

اضافه شدن مساله تنگه هرمز و منطقه باعث پبچیده‌تر شدن مذاکرات شده بود

اسماعیل بقایی به شبکه خبر گفته «۲۴ تا ۲۵ گفت‌‌وگوی غیرمستقیم با میانجی‌گری پاکستان انجام شد و در برخی موارد با هیات آمریکایی به توافق هم رسیدیم اما در نهایت نتوانستیم در دو یا سه مورد به توافق برسیم.»

سخنگوی وزارت خارجه ایران به این موارد اشاره‌ نکرد و فقط گفت اضافه شدن مساله تنگه هرمز و منطقه باعث پبچیده‌تر شدن مذاکرات شده بود و انتظار نمی‌رفت بتوان در یک روز به توافق رسید.

به گفته ونس، ایالات متحده به دنبال یک تعهد بلندمدت و مثبت از سوی ایران است تا سلاح هسته‌ای یا ابزارهایی که تولید سریع آن را ممکن می‌سازد، دنبال نکند.

در پشت صحنه، هیات‌های دو کشور در قالب‌های مختلف و طی چندین دور با هم دیدار کردند. این گفتگوها از شنبه آغاز شد و تا ساعات اولیه صبح یکشنبه به وقت محلی ادامه یافت. ونس اشاره کرد که تیم مذاکره‌کننده ایالات متحده در طول روز دست‌کم شش بار با رئیس‌جمهور ترامپ و همچنین با وزرای خارجه، دفاع، خزانه‌داری و فرمانده سنتکام در تماس بوده‌اند. با وجود اینکه کسی انتظار توافق نهایی در روز شنبه را نداشت، اما طرف آمریکایی امیدوار بود تحرکی کافی برای ادامه مذاکرات و تمدید آتش‌بس ایجاد شود؛ با این حال، سخنان کوتاه ونس خوش‌بینی کمی را منتقل کرد، هرچند او نگفت که ایالات متحده میز مذاکره را ترک می‌کند.

ونس در نهایت اعلام کرد که آن‌ها با یک پیشنهاد ساده و به عنوان آخرین و بهترین پیشنهاد خود منطقه را ترک می‌کنند و منتظر خواهند ماند تا ببینند آیا ایران آن را می‌پذیرد یا خیر؟