نقش ماهواره‌ها در گسترش همکاری فراتر از آسیای مرکزی

بیش از ۵۰۰ نماینده از ۳۲ کشور این هفته در ازبکستان در یک کنفرانس فناوری فضایی گرد هم آمدند؛ رویدادی که نشان می‌دهد چگونه فناوریهای ماهوارهای در بخشهای کشاورزی، مدیریت آب و پایش محیط زیست در سراسر اوراسیا مرکزی به‌کار گرفته می‌شود.

آگهی

آگهی

در حالی که اقتصاد فضایی جهان تا سال ۲۰۳۰ به رقم برآوردی یک تریلیون دلار (۸۸۰ میلیارد یورو) نزدیک می‌شود، کشورهای منطقه بیش از پیش به فضا نه به عنوان عرصه رقابت، بلکه به عنوان ابزاری عملی برای همکاری نگاه می‌کنند.

به گفته شرکتها و مشارکتکنندگان در برنامه‌های فضایی منطقه، فناوریهای ماهوارهای هم‌اکنون در حال پاسخگویی به چالشهای مشترک منطقه‌ای از جمله امنیت غذایی، مدیریت آب، پایش محیط زیست و اتصال دیجیتال هستند.

این جمع‌بندیها بازتابدهنده مباحث مطرحشده در پنجمین کنفرانس فناوری فضایی اوراسیا مرکزی (STC 2026) در ازبکستان است؛ رویدادی که میزبان آژانسهای فضایی ملی، نمایندگان دولت، اپراتورهای ماهوارهای و شرکتهای خصوصی از جمله ایرباس، یوتل‌ست، اس‌ئی‌اس، کپلا اسپیس، پلنت لبز، هایدروست و اکسیوم اسپیس بود.

در این کنفرانس، تازه‌ترین فناوریها در حوزه مشاهدات زمین، ارتباطات ماهوارهای و سامانه‌های ژئواسپیشیال معرفی شد و همزمان نشستهای دوجانبه‌ای با محور همکاریهای منطقه‌ای و توسعه تجاری برگزار شد.

از جاه‌طلبیهای ملی تا زیرساخت مشترک

به گفته اوزکوسموس، ازبکستان در حال ادغام سامانه‌های پایش مبتنی بر ماهواره در کشاورزی، حفاظت محیط زیست و زمینشناسی است.

محیدین ابراهیموف، معاون مدیر اوزکوسموس، گفت: «چنین سکویی پیش از این در منطقه ما وجود نداشت» و افزود که ازبکستان در پنج سال گذشته در توسعه صنعت فضایی خود به پیشرفت قابل توجهی دست یافته است.

برنامه‌ها شامل میزبانی کنگره بین‌المللی فضانوردی در سال ۲۰۲۸، اعزام نخستین فضانورد این کشور به فضا، توسعه یک منظومه ملی ماهوارهای و گنجاندن آموزشهای فضایی در برنامه مدارس است.

قزاقستان نیز از طریق نهادهای ملی و مشارکتهای بین‌المللی، از جمله پروژه‌های مشترک، تبادل داده و آموزشهای تخصصی، در حال گسترش توانمندیهای خود در حوزه مشاهدات زمین، ارتباطات ماهوارهای و پژوهشهای علمی است.

این کشور همچنین در حال توسعه سامانه‌های آگاهی موقعیتی فضایی است و همزمان از زیرساختهایی مانند پایگاه پرتاب بایکونور بهره می‌برد.

جمهوری آذربایجان نیز از طریق شرکت آذرکوسموس در پی آن است که خود را به عنوان یک تامینکننده منطقه‌ای خدمات اتصال مبتنی بر ماهواره مطرح کند؛ شرکتی که خدمات مخابراتی را فراتر از مرزهای کشور ارائه می‌دهد و در ابتکارهای بین‌المللی برای دسترسی دیجیتال و توسعه اقتصادی مبتنی بر فضا مشارکت دارد.

مسئولان هر دو کشور می‌گویند رشد آینده تنها به پرتاب ماهواره‌ها وابسته نیست، بلکه ادغام فناوریهای فضایی در بخشهای واقعی اقتصاد، از ارتباطات گرفته تا پایش محیط زیست و خدمات مبتنی بر داده، نقشی تعیینکننده خواهد داشت.

آموزش و ظرفیتسازی بلندمدت

کریستین فیشتینگر، مدیر اجرایی فدراسیون بین‌المللی فضانوردی، پیشرفت ازبکستان را چشمگیر توصیف کرد.

او گفت: «میزبانی یکی از بزرگترین گردهماییهای فضایی جهان در سالهای آینده جایگاه این کشور و کل منطقه را به طور جدی روی نقشه جهانی تثبیت خواهد کرد».

او افزود: «این رویداد به ایجاد مشارکتهای جدید، تقویت نوآوری و تعمیق ادغام منطقه در اکوسیستم جهانی فضا کمک خواهد کرد».

برای نخستین فضانورد ترکیه، آلپر گزراوجی، مهمترین تحول تمرکز فزاینده بر آموزش است.

او گفت: «من در اینجا از چندین دانشگاه بازدید کرده‌ام و دیدن این میزان تمرکز بر آماده‌کردن جوانان الهامبخش است».

او افزود: «اگر کشورها می‌خواهند تمام ظرفیت خود را در بخش فضا محقق کنند، این گامها ضروری است».

نقش بخش خصوصی در داده و خدمات

در کنار دولت‌ها، شرکتهای خصوصی هر چه بیشتر با تولید داده، ایجاد زیرساخت و ارائه خدمات تجاری در شکل‌دهی به اقتصاد فضا نقش‌آفرینی می‌کنند.

شرکت پلنت لبز یکی از بزرگترین منظومه‌های مشاهدات زمین در جهان را اداره می‌کند و با ارائه تصاویر روزانه، به دولت‌ها برای رصد محصولات کشاورزی، مدیریت منابع آب و واکنش به مخاطرات محیط زیستی کمک می‌کند.

شرکت کپلا اسپیس تصاویر راداری با وضوح بالا ارائه می‌دهد که قادر است صرفنظر از شرایط جوی یا ساعت شبانه‌روز داده جمع‌آوری کند.

شرکت هایدروست از تصویربرداری حرارتی برای اندازه‌گیری تنش آبی در کشاورزی استفاده می‌کند؛ موضوعی که در سراسر آسیای مرکزی اهمیت فزاینده پیدا کرده است.

در همین حال، شرکت اکسیوم اسپیس در حال توسعه ایستگاههای فضایی تجاری است که هدف آنها گسترش دسترسی به مدار پایین زمین برای ماموریتهای خصوصی است.

به گفته مسئولان و فعالان این صنعت، همکاری به یکی از ویژگیهای محوری فعالیتهای فضایی در اوراسیا مرکزی تبدیل شده و پروژه‌های مشترک، تبادل داده و خدمات فرامرزی رو به گسترش است.

آنها افزودند رشد این حوزه هر چه بیشتر با کاربردهای عملی از جمله ارتباطات، پایش محیط زیست و خدمات داده‌محور گره خورده است.