نبرد اوکراین چگونه دکترین نظامی تهران را بازنویسی کرده است؟

فایننشال تایمز می‌نویسد این مقالات که در نشریات وابسته به سپاه پاسداران و ارتش منتشر شده‌اند، دریچه‌ای کم‌نظیر به تفکرات درونی سیستمی می‌گشایند که معمولا با رازداری مطلق شناخته می‌شود.

آگهی

آگهی

یکی از محورهای اصلی این مطالعات، نقش کلیدی پهپادهای کوچک و ارزان‌قیمت در تغییر موازنه قواست.

حسین دادوند، یکی از فرماندهان باسابقه که مسئولیت آموزش هزاران سرباز را در مرکز آموزش درجه‌داری جوادالائمه نزاجا در شمال تهران بر عهده دارد، در مقالات خود تاکید کرده که ایران باید به سمت تولید انبوه پهپادها با استفاده از فناوری‌های نوین مانند چاپ سه‌بعدی حرکت کند.

او در گفتگوهای خود اشاره کرده که دکترین نظامی ایران در حال گذار است. به گفته وی، کتاب‌های درسی نظامی و شیوه‌های آموزشی در دانشکده‌های افسری ایران به‌روزرسانی شده‌اند تا درس‌های آموخته شده از میدان نبرد اوکراین را منعکس کنند.

آقای دادوند معتقد است که ورود هوش مصنوعی، نانوتکنولوژی و کوانتوم به عرصه نظامی، ماهیت جنگ‌های آینده را به کلی تغییر داده است.

نوسازی ناوگان هوایی و چالش خرید از روسیه

بخش دیگری از این اسناد به چالش‌های ساختاری ایران در بخش هوایی می‌پردازد.

عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع سابق که در جریان حملات اخیر کشته شد، در مقالاتی بر ضرورت نوسازی ناوگان فرسوده نیروی هوایی تاکید کرده بود. او به طور مشخص از ضرورت خرید جنگنده‌های سوخو-۳۵ از روسیه سخن گفته بود؛ موضوعی که به نظر می‌رسد میان شاخه‌های مختلف نیروهای مسلح ایران بر سر اولویت‌بندی بودجه (تمرکز بر پهپاد در برابر خرید جنگنده) محل بحث بوده است.

آقای نصیرزاده همچنین پیشنهاد داده بود که نیروی هوایی باید پهپادهای انتحاری را در بدنه خود ادغام کرده و از هوش مصنوعی برای انتخاب اهداف استفاده کند تا کارایی عملیاتی افزایش یابد.

فراتر از تکنولوژی؛ شناسایی نقاط ضعف داخلی

نکته جالب توجه در این گزارش، بازتاب ضعف‌های داخلی در پژوهش‌های نظامی است. برخی از این مقالات که توسط فرماندهان عالی‌رتبه مانند کیومرث حیدری و عبدالعلی پورشاسب نگاشته شده، از فقدان «برنامه‌ریزی پیش‌دستانه» در برابر تهدیدات نوظهور ابراز نگرانی کرده‌اند.

آن‌ها معتقدند که ایران باید سریعا متخصصان جدیدی جذب کرده و رزمایش‌های نظامی خود را بر اساس «تهدیدات فضای سایبری و پلتفرم‌های مبتنی بر این فضا» بازطراحی کند.

علاوه بر مسائل استراتژیک، این نشریات به مشکلات اجتماعی و انسانی درون بدنه نظامی نیز پرداخته‌اند.

برخی پژوهش‌ها به موضوعات حساسی همچون تبعیض علیه دانشجویانی که از خانواده‌های فقیر یا اقلیت‌های قومی هستند، بررسی علل افکار خودکشی در میان سربازان وظیفه و فساد و ناکارآمدی در خدمات که شامل مشکلات مزمن در بیمارستان‌های نظامی به دلیل تکیه بیش از حد به بخش خصوصی می‌شوند، می‌پردازند.

تحلیلگران بین‌المللی معتقدند که این نوشته‌ها، حتی اگر گاهی از نظر متدولوژی علمی ضعیف باشند، ذهنیت افسران ایرانی را به خوبی نشان می‌دهند.

در بسیاری از این مقالات، ایالات متحده به عنوان قدرتی رو به افول تصویر شده است که فرصتی برای ایران فراهم می‌کند تا نظم منطقه را بازنویسی کند. همچنین، جمهوری آذربایجان به دلیل روابط نزدیک با اسرائیل، به طور مکرر به عنوان یک دغدغه امنیتی جدی در این نشریات مورد ارزیابی قرار گرفته است.

به گفته کارشناسان، تهران با استفاده از داده‌های واقعی جنگ اوکراین، در حال تبدیل شدن از یک تامین‌کننده صرف سلاح به یک «دانشجوی تیزبین» جنگ‌های مدرن است.

تغییر رویکردی که می‌تواند در هرگونه درگیری احتمالی در آینده، به ویژه در منطقه خلیج فارس، تاکتیک‌های ایران را غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر و مرگبارتر کند.