شبح تهدید در گلوگاه اقتصادی؛ آمریکا چگونه می‌تواند تنگه هرمز را مین‌روبی کند؟

به گفته کارشناسان، با وجود آتش‌بسی شکننده میان آمریکا و ایران بعد از چند هفته جنگ، جست‌وجو و پاکسازی مواد منفجره زیرآبی ممکن است ماه‌ها طول بکشد. هرگونه ادعایی در آینده مبنی بر پاکسازی کامل این آبراه ممکن است نتواند شرکت‌های کشتیرانی تجاری و بیمه‌گرانشان را متقاعد کند که عبور از آن کاملا امن شده است.

آگهی

آگهی

اما سالزبری، پژوهشگر برنامه امنیت ملی در موسسه تحقیقات سیاست خارجی، به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: «حتی لازم نیست واقعا مین‌گذاری کرده باشید، کافی است دیگران را متقاعد کنید که این کار را کرده‌اید.»

او که هم‌زمان پژوهشگر مرکز مطالعات راهبردی نیروی دریایی سلطنتی نیز هست، افزود: «و حتی اگر آمریکا تنگه را پاکسازی کند و بگوید همه‌چیز امن است، ایرانی‌ها فقط کافی است بگویند: هنوز همه‌اش را پیدا نکرده‌اید. بنابراین آمریکا تنها تا حدی می‌تواند اعتماد لازم را به کشتیرانی تجاری بازگرداند.»

جست‌وجوی مین‌ها یکی از تازه‌ترین اقداماتی است که دولت ترامپ برای ازسرگیری تردد در این تنگه اعلام کرده است، در حالی که افزایش قیمت انرژی و پیامدهای گسترده اقتصادی به یک ریسک سیاسی تبدیل شده‌اند. ایالات متحده همچنین بنادر ایران را محاصره کرده، کشتی‌های مرتبط با تهران را توقیف کرده و قصد دارد این آخر هفته در دور دوم مذاکرات آتش‌بس در پاکستان شرکت کند.

هگست منکر زمان شش‌ماهه نیست

مقام‌های پنتاگون به قانون‌گذاران گفته‌اند که احتمالا پاکسازی مین‌هایی که ایران در تنگه کار گذاشته، شش ماه طول خواهد کشید. این اطلاعات در جلسه‌ای محرمانه در کمیته خدمات مسلح مجلس نمایندگان ارائه شده است.

روز جمعه وقتی درباره این برآورد سوال شد، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا به خبرنگاران گفت ارتش درباره جدول زمانی گمانه‌زنی نمی‌کند، اما این فرض را نیز رد نکرد.

او در یک نشست خبری در پنتاگون گفت: «گفته می‌شود چنین چیزی مطرح شده است، اما ما به توانایی خود اطمینان داریم که می‌توانیم در زمان مناسب هر مین شناسایی‌شده را پاکسازی کنیم.»

دونالد ترامپ اعلام کرده که به نیروی دریایی دستور داده هر قایقی را که در حال مین‌گذاری در تنگه باشد هدف قرار دهد. او همچنین در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «مین‌روب‌های ما همین حالا در حال پاکسازی تنگه هستند و دستور می‌دهم این فعالیت با سه برابر شدت ادامه یابد.»

برد کوپر، فرمانده ارشد آمریکا در خاورمیانه، نیز اخیرا گفته است ارتش برای پاکسازی مین‌ها در این تنگه فعالیت خواهد کرد، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرد.

در حال حاضر نشانه‌ای وجود ندارد که نیروی دریایی آمریکا در این تنگه از ناوهای جنگی که آشکارترین ابزار مین‌روبی هستند، بهره بگیرد. با این حال، این نیرو غواصان و تیم‌های کوچک خنثی‌سازی مواد منفجره در منطقه دارد که قادر به پاکسازی مین‌ها هستند و نسبت به ناوهای بزرگ هدف کم‌نمایان‌تری محسوب می‌شوند. همچنین برخی تجهیزات مین‌روبی می‌توانند از کشتی‌ها جدا شده و از خشکی به کار گرفته شوند.

مین‌گذاری برای ایران آسان‌تر از مین‌روبی است

مشخص نیست حتی یک مین هم واقعا کار گذاشته شده باشد. ایران تنها به «احتمال» وجود مین در مسیرهای پیش از جنگ اشاره کرده است.

به گفته سالزبری، ذخایر مین ایران احتمالا در حد چند هزار عدد است و بیشتر آن‌ها مدل‌های قدیمی اتحاد جماهیر شوروی سابق هستند، هرچند برخی نمونه‌های جدیدتر ممکن است ساخت چین یا تولید داخلی باشند.

او گفت: «مین‌گذاری بسیار آسان‌تر از مین‌روبی است و می‌توان این مین‌ها را به‌سادگی از پشت یک قایق تندرو به آب انداخت.» هرچند اشاره کرد که آمریکا احتمالا چنین اقداماتی را رصد می‌کند.

ایران همچنین زیردریایی‌های کوچکی دارد که می‌توانند مین‌گذاری کنند و شناسایی آن‌ها بسیار دشوارتر است؛ و نشانه‌ای وجود ندارد که این زیردریایی‌ها در جنگ نابود شده باشند.

اگر مین‌هایی در تنگه کار گذاشته شده باشند، مانند توپ‌های خاردار شناور در فیلم‌ها نیستند، بلکه احتمالا در کف دریا قرار دارند یا با کابل به بستر دریا متصل شده و زیر سطح آب شناورند. این مین‌ها می‌توانند با تغییر فشار آب هنگام عبور کشتی یا صدای موتور آن فعال شوند.

آمریکا چگونه می‌تواند مین‌ها را پاکسازی کند؟

نیروی دریایی آمریکا اکنون دو کشتی جنگی ساحلی در خاورمیانه دارد که توانایی مین‌روبی دارند. همچنین دو مین‌روب کلاس اونجر مستقر در ژاپن به سمت خاورمیانه حرکت کرده‌اند.

استیون ویلز، افسر بازنشسته نیروی دریایی، می‌گوید هدف احتمالا ایجاد یک مسیر امن عبور در تنگه است. او توضیح داد: «مین‌یابی مثل این است که در حیاط قدم بزنید و تک‌تک علف‌های هرز را بکنید، اما مین‌روبی بیشتر شبیه چمن‌زنی است.»

اسکات ساویتز، پژوهشگر موسسه رَند، نیز می‌گوید لزوما نیازی نیست همه مین‌ها پاکسازی شوند و می‌افزاید: «هنوز مناطقی از جنگ جهانی دوم و حتی اول پاکسازی نشده‌اند، چون این کار بسیار زمان‌بر و پرهزینه است.»

کشتی‌های آمریکایی می‌توانند از وسایل بدون سرنشین کنترل از راه دور مجهز به سونار برای یافتن مین‌ها استفاده کنند و سپس آن‌ها را با مواد منفجره از بین ببرند. غواصان و حتی بالگردها نیز می‌توانند در عملیات جست‌وجو مشارکت داشته باشند.

شرکت‌های کشتیرانی در حال سنجش ریسک هستند

در نهایت، شرکت‌های کشتیرانی احتمالا حاضر خواهند شد با پذیرش سطحی از ریسک از تنگه عبور کنند، به‌ویژه با توجه به سودآوری بالای آن.

بر اساس مقررات ایران، کشتی‌هایی که می‌خواهند از تنگه عبور کنند باید مسیر متفاوتی نسبت به قبل از جنگ، یعنی نزدیک‌تر به سواحل ایران را طی کنند.

بیمه‌گران نیز بندی اضافه کرده‌اند که مالکان کشتی را ملزم می‌کند برای اطمینان از عبور امن با مقامات ایرانی تماس بگیرند. این گواهی فقط به مین‌ها اشاره ندارد و شامل طیف گسترده‌ای از تهدیدها، از جمله حملات موشکی و پهپادی یا توقیف کشتی‌ها می‌شود.

با این حال، مین‌ها دست‌کم نقش روانی مهمی دارند، پدیده‌ای که «شبح تهدید» نامیده می‌شود.

یکی از کارشناسان بیمه گفت: «این به نفع ایران است، چون چه مین وجود داشته باشد چه نه، مردم فکر می‌کنند هست و بر اساس آن عمل می‌کنند.»

این ترس‌ها می‌تواند باعث شود حتی پس از پایان جنگ نیز بازگشت اعتماد به امنیت این تنگه زمان‌بر باشد.