بعد از دو پرواز و طی بیش از ۷۰۰۰ کیلومتر از پاریس، از نزدیک شاهد پرتابی بودیم که : قرار گرفتن در مدار یک ماهواره مدرن که فرایند نقشهبرداری از سطح زمین را برای پایش بلایا و جلوگیری از ادامه ویرانی ناشی از سیل و آتشسوزی در کشورهای قاره پیر شتاب میدهد.
آگهیآگهیقلب سامانه پرتاب آریان ۶ روی سکوی پرتاب نیست، بلکه در اتاق کنترل بدون پنجرهای در چند کیلومتری آن قرار دارد. در آنجا معاون پرتاب، فردریک، که برای جلوگیری از حملات سایبری نام خانوادگیاش را ذکر نمیکنیم، همراه چند مهندس جزئیات این رویداد تاریخی را برای ما توضیح میدهند. موشکی که قرار است ماهواره جدید هواشناسی اروپا را در مدار قرار دهد بر اساس یک اصل روشن طراحی شد: ارزانتر و چندمنظورهتر بودن نسبت به نسل قبلی، آریان ۵، در شرایطی که رقابت بینالمللی بسیار سختتر از ده سال پیش شدهاست.
پرتابگر؛ موشکی طراحی شده برای از دست ندادن زمان در کورور
مهندسان توضیح میدهند که کلید کار در این است که هر بخش کجا ساخته میشود. مرحله اصلی آریان ۶ به طور کامل در فرانسه ساخته و آزمون میشود؛ مرحله بالایی در آلمان. هر دو بخش در گویان در حالی به مقصد میرسند که از پیش «آماده پرواز» هستند و پس از تخلیه از کشتی کانپه نیازی به هیچ آزمون عملکردی اضافی ندارند. حملونقل به عهده همین کشتی باری ویژه کانپه است؛ همان کشتی بادبانی بزرگی که شرکت کشتیرانی را مشهور کرده و علاوه بر این، قطعات را در مسیر از بوردو و روتردام جمعآوری میکند و سپس راهی آمریکای جنوبی میشود.
پیشرانهای سوخت جامدی که به پرتاب کمک میکنند، در عوض در خود گویان و در کارخانههای رگولوس و یوروپرپلشن تولید میشوند. مهندسان جمعبندی میکنند: «ساخت پیشرانها در همینجا بسیار عملیتر و مناسبتر است تا ارسال این نوع سوخت از اروپا.» به محض آنکه همه قطعات به محل برسد، تیم آریانگروپ فقط هفت تا نه روز زمان نیاز دارد تا هسته مرکزی پرتابگر را مونتاژ و برای پرواز آماده کند.
فردریک توضیح میدهد: «این کار مثل رفتن به پمپبنزین، پر کردن باک و راه افتادن نیست. پر کردن پرتابگر دو ساعت طول میکشد و بعد هم یک ساعت و نیم زمان برای پایدارسازی حرارتی لازم است، چون اکسیژن مایع حدود منفی ۱۵۰ درجه و هیدروژن مایع حدود منفی ۲۵۰ درجه سانتیگراد است.»
پرواز MTG-I2 دو ویژگی فنی غیرمعمول هم داشت. این نخستین بار بود که آریان ۶ به مدار انتقالی زمینثابت (GTO) رفت؛ دورترین مداری که این موشک تا امروز در پیکربندی A62 با دو بوستر جانبی به آن دست یافته است. و همچنین برای نخستین بار از پرواز افتتاحیه، این ماموریت به جای یک لحظه ثابت پرتاب، پنجرهای دو ساعت و ۳۰ دقیقهای برای پرتاب داشت که به تیم در برابر رویدادهای پیشبینینشده حاشیه امنی میداد.
مرحله بالایی موشک که موتور وینچی آن را به حرکت درمیآورد، به لطف سامانه فشردهسازی با هلیوم میتواند در حین پرواز دوباره روشن شود؛ سیستمی که پیش از هر روشن شدن دوباره، سوخت را در کف مخزن مینشاند. این قابلیتی است که آریان ۵ در اختیار نداشت و آریان ۶ با این نوع ماموریتها آن را برای نخستین بار به کار میگیرد.
مونتاژ: رباتهایی که موشک را به صورت افقی سرهم میکنند
این موشک به صورت افقی مونتاژ میشود نه عمودی. وسایل نقلیه هدایتشونده مرحله پایینی و بالایی را تا موقعیت مشترکی جابهجا میکنند که در آنجا این دو بخش با دقتی در حد یک میلیمتر به هم متصل میشوند. کارشناسان توضیح میدهند: «این فرایند کاملا خودکار نیست، بلکه فرایندی کمکگیرنده است؛ بسیاری مراحل باید توسط کارکنان بررسی و تایید شود تا امکان اجرای دنباله خودکار بعدی فراهم شود.»
از زمانی که دو مرحله به سالن مونتاژ میرسند تا زمانی که هسته مرکزی آماده انتقال به سکوی پرتاب شود، حدود ده روز طول میکشد. این تاسیسات دو خط مونتاژ موازی دارد که امکان میدهد به محض خروج موشک قبلی به سوی سکوی پرتاب، مونتاژ موشک بعدی آغاز شود. هدف برنامه این است که از سال ۲۰۲۷ به بعد به آهنگ ۹ تا ۱۰ پرتاب در سال برسد.
ماهواره: حساسترین مسافری که تا امروز با آریان ۶ پرواز کرده است
در چند متری همانجا، در ساختمان محفظهسازی، هوا تصفیه و دما و رطوبتش با دقت تنظیم میشود. این آخرین سالنی است که تکنسینها در آن هنوز دسترسی مستقیم فیزیکی به ماهواره دارند پیش از آنکه در دماغه موشک مهر و موم شود. برای MTG-I2، ابزاری اپتیکی برای رصد هواشناسی که به آلودگی بسیار حساس است، این پاکیزگی جزئیات کماهمیتی نیست: هر ذرهای میتواند کیفیت تصاویر آینده آن را کاهش دهد.
در این فرایند حتی سامانهای از تلههای نوری برای حشرات و پرندگان به کار گرفته میشود: وقتی محفظه حامل ماهواره شبهنگام به ساختمان میرسد و درهای عظیم آن برای ورود محفظه باز میشود، ورود هر جانوری میتواند پاکیزگی محموله را به خطر بیندازد. یکی از مسئولان این تاسیسات که نزدیک به یک سال است این مرحله پایانی کارزار را همراه تیم فضاپیما هماهنگ میکند، میگوید: «طبیعتا نمیتوانیم محفظه را باز کنیم و اجازه دهیم در حالی که پرندهای داخلش است خارج شود.»
اتاق کنترل ژوپیتر: زنجیره فرماندهی در شمارش معکوس
۱۱ ساعت پیش از پرتاب، مرحله نهایی زمانبندی آغاز میشود و مرکز ثقل عملیات به اتاق کنترل ژوپیتر در مرکز ملی مطالعات فضایی فرانسه (CNES) منتقل میشود. یک صفحهنمایش عملیاتی بزرگ وضعیت همه سامانهها را به رنگ سبز، مسیر پیشبینیشده و ساعتهای شمارش معکوس را نشان میدهد.
در مرکز اتاق، ماکسیم آندره، مدیر عملیات پرتاب مینشیند؛ کسی که مسئول هماهنگی ایمنی در کل محدوده پرتاب (افراد، تجهیزات، محیط) است و همراه با تیم کیفیت و مسئول سنجشها که تلماتری، رادارها و موقعیتیابی را زیر نظر دارد، صدا و چشمی است که تایید نهایی را صادر میکند.
تا آخرین دقیقه، تیم ماموریت با مرکز کنترل خود ماهواره که حدود چهار کیلومتر دورتر از اتاق ژوپیتر قرار دارد در ارتباط میماند تا از ادامه وضعیت عادی اطمینان بگیرد و این تایید را پلهبهپله تا مدیر عملیات منتقل کند.
وتوی صاعقه: شرایط جویای که میتواند پرتاب را متوقف کند
در چند قدمی مجموعه پرتاب، تیم کوچکی با همان شدت که مهندسان موشک را زیر نظر دارند، آسمان را رصد میکند. فرانسوا لافورژ، تحلیلگر هواشناسی ایستگاه مرکز فضایی، دو پارامتر را بیش از همه دنبال میکند: صاعقه و باد. لافورژ میگوید: «باران یا دما خیلی مهم نیست؛ آنچه واقعا اهمیت دارد طوفانهای الکتریکی و باد است، هم در سطح زمین و هم در ارتفاع.»
ضوابط بسیار سختگیرانه است: نباید هیچ طوفانی در شعاع ده کیلومتری پایگاه، نه هنگام آمادهسازی و نه در خود لحظه پرتاب، وجود داشته باشد؛ و در همین شعاع نباید هیچ ابری بالاتر از ۶۵۰۰ متر ارتفاع باشد، چون عبور موشک از میان چنین ابر بلندی میتواند بار الکتریکی ساکنی ایجاد کند که قادر است صاعقهای را برانگیزد. برای نظارت بر این وضعیت، تیم ترکیبی از رادارهایی را به کار میگیرد که ارتفاع ابرها را اندازه میگیرند و سامانه مثلثی سه آنتنهای که هر تخلیه الکتریکی را در زمان واقعی مکانیابی میکند.
بالنهای هواشناسی مجهز به رادیوسوند که چندین بار در جریان شمارش معکوس به آسمان فرستاده میشوند، پروفیل باد در ارتفاع را اندازه میگیرند؛ دادهای که لئونار بوچایو، مهندس ایمنی پرواز، همراه با دیگر اعضای تیم از آن استفاده میکند تا از فراهم بودن شرایط ایمن برای «دالان پرتاب» از پیش محاسبهشده، یعنی منطقهای که در آن برای ایمنی احتمال خنثیسازی موشک در حین پرواز شبیهسازی میشود، مطمئن شوند.
او توضیح میدهد که این یک الزام مندرج در قانون فضایی فرانسه برای تضمین ایمنی جمعیت است. آخرین بررسی هواشناسی تنها ده دقیقه پیش از پرتاب انجام میشود. پس از آنکه موشک در هوا قرار گرفت، ماهیت خطر تغییر میکند: موشک در کمتر از ۵۰ ثانیه از سرعت صوت عبور میکند و در کمتر از دو دقیقه به ارتفاع ۵۰ کیلومتر میرسد، بنابراین باد تقریبا بلافاصله از یک تهدید واقعی دستکم میشود. به گفته آنها خطر اصلی روی زمین است.
برنامهای ۶ میلیارد یورویی که منافعش از ۶۱ میلیارد فراتر میرود
جیمز چمپیون، مسئول پروژه MTG در آژانس فضایی اروپا (ESA)، ۱۶ سال کار روی پروژه ماهوارهای متئوسات را تشریح میکند. این برنامه نزدیک به دو دهه پیشدستی بر فناوریهایی بوده است که هنوز در دسترس نبودند اما هنگام قرار دادن MTG-I2 در مدار باید بر وجود آنها حساب میکردند.
هزینه این برنامه در شرایط اقتصادی کنونی حدود شش میلیارد یورو بوده و با در نظر گرفتن زیرساختها، منافع آن از ۶۰ میلیارد یورو فراتر میرود؛ علاوه بر جانهای بسیاری که به لطف دادههای این ماهواره که کمک خواهد کرد، برای نمونه، برنامههای تخلیه اضطراری به اجرا گذاشته شود، نجات خواهد یافت. این خانواده ماهوارهها برای پیشبینی و پیشگیری در برابر پدیدههای هواشناسی نامساعد نقشی کلیدی خواهند داشت.
علم: «چشم شاهین مراقب» هر ۲٫۵ دقیقه بر فراز اروپا
با فاصله چند ساعت تا قرار گرفتن ماهواره در مدار، کریستین بنک، مدیر آمادهسازی و توسعه برنامههای ایومست، این پرتاب را در زمینه واقعیاش قرار میدهد: قارهای که هر روز بیشتر درگیر پدیدههای شدید جوی میشود. او هشدار میدهد: «در پنج سال اخیر هر ساله ۱۰ میلیارد یورو خسارت و هزاران مورد مرگ در اروپا ثبت کردهایم. خوشبختانه شمار قربانیان در حال کاهش است چون پیشبینیها و هشدارهای ما بهتر شده، اما خسارت زیرساختی همچنان پابرجاست. باید مقاومتر شویم.»
MTG-I2 سومین قطعه از سهگانهای است که یکدیگر را تکمیل میکنند: نخستین ماهواره که در ۲۰۲۲ پرتاب شد، دیدی نیمکرهای از اروپا، آفریقا و اقیانوس اطلس تا هند ارائه میدهد و مدلهای جهانی هواشناسی را تغذیه میکند؛ دومی که در ۲۰۲۵ پرتاب شد و اکنون تقریبا عملیاتی است، جو را در عمق (رطوبت، دما، باد، فشار) اندازهگیری میکند؛ و سومی که شاهد پرتاب آن بودهایم، بر اروپا و بهویژه منطقه مدیترانه تمرکز خواهد کرد که به شدت در معرض پدیدههای هواشناسی نامساعد است و دادههای خود را هر دو دقیقه و نیم بهروزرسانی میکند.
بنک میگوید: «این بسامد برای پیشبینی محلی هوا در اروپا و مدیترانه حیاتی است و همچنین برای حفاظت مدنی؛ آتشنشانهایی که آتشسوزیهای جنگلی، خشکسالیها یا گردبادهای مدیترانهای را که هر روز شایعتر و شدیدتر میشوند رصد میکنند.»
بنک برآورد میکند که ماهواره جدید حدود نیمسال زمان برای راهاندازی عملیاتی نیاز خواهد داشت تا کنار دو «همخانواده» خود ادغام و کالیبره شود. از آن پس، احتمالا حوالی آوریل ۲۰۲۷، این سه ماهواره به عنوان یک سامانه واحد عمل خواهند کرد.
مشخصات فنی: ۵۰۰ میلیون پیکسل هر ده دقیقه
گرِیم مسون، مسئول برنامههای هواشناسی در ESA، ارقام و دادههایی را برشمرد که MTG-I2 را به یکی از پیشرفتهترین ابزارهای پایش که تاکنون به مدار فرستاده شده تبدیل میکند. در حالی که نخستین ماهواره این خانواده، کل قرص قابلمشاهده زمین را هر ده دقیقه با دقت ۵۰۰ متر اسکن میکند، حدود ۵۰۰ میلیون پیکسل در هر اسکن کامل، توزیع شده در ۱۶ کانال، MTG-I2 تنها بر ربع بالایی، با تمرکز بر اروپا، تمرکز خواهد کرد و این اسکن را هر ۱۵۰ ثانیه تکرار میکند.
ابزار دوم آن، آشکارساز صاعقه، در نوار بسیار باریکی از طیف، در خط گسیل اکسیژن با طول موج ۷۷۷ نانومتر کار میکند و ۱۰۰۰ نمونه در ثانیه میگیرد. برای آنکه بتوان از مدار زمینثابت در فاصله ۳۶ هزار کیلومتری از زمین جزئیاتی در حد ۵۰۰ متر را تفکیک کرد، ماهواره به پایداری بسیار بالا در سه محور خود نیاز دارد.
این برنامه نمونهای از قدرت صنعت هوافضای اروپا است: با مشارکت بیش از ۱۷ کشور اروپایی و ۷۰ شرکت، بیش از ۲۰۰ قرارداد فرعی و بیش از ۲۲۰۰ نفر که روی این پروژه کار میکنند.
مسون میگوید: «این تصویرساز، بهترین تصویرساز زمینثابت جهان است. آشکارساز صاعقه، بهترین دوربین ثبت صاعقه در جهان است، فناوریای که حتی از فناوری ایالات متحده نیز جلوتر است. آژانس فضایی اروپا امیدوار است در ده سال آینده نسل بعدی خانواده ماهوارهها را برای ادامه پیشتازی در پایش و تحلیل اقلیم و پیامدهای آن به فضا بفرستد.»
میان اتاق کنترل آریان ۶، سالن محفظهسازی ماهواره و ایستگاه هواشناسیای که هر ابر بر فراز کورور را زیر نظر دارد، پرتاب MTG-I2 در عمل حاصل دهها تصمیم فنی بوده است که تیمهایی اتخاذ کردهاند که به ندرت در کنار خود لحظه پرتاب در کانون توجه قرار میگیرند.
با قرار گرفتن این ماهواره در مدار، اروپا نخستین سهگانه عملیاتی از مجموعه هواشناسی نسل سوم خود را تکمیل میکند؛ سامانهای که قرار است دستکم تا نیمه دهه ۲۰۴۰ همراه پایش اقلیم این قاره باشد.
منبع: تازهترین خبرها از یورونیوز | Euronews RSS
هلدینگ کاسپین استانبولخرید ملک در ترکیهصرافی معتبر ایرانی در ترکیهخرید و فروش طلا در ترکیهمهاجرت به ترکیهواردات و صادرات در ترکیهنیازمندیهای ترکیهاخبار ترکیهاخبار جهانیتوریست ایرانخدمات توریستی در ایرانتورهای گردشگری ایرانهلدینگ اولخدمات کاریابی و فریلنسری و شغلمرجع اطلاعات ایران (همه چیز در ایران)کیف پول و خدمات مالی و پرداخت یاراخبار ایرانتابلو زنده قیمت ارز در ترکیه و استانبولصرافی آنلاین ترکیهقیمت طلا و نقره در ترکیهسرمایه گذاری در ترکیهجواهرات در ترکیهنرخ لحظه ای ارزها در استانبولقیمت دلار امروز در ترکیهقیمت دلار استانبول امروزقیمت لحظه ای دلاراخبار روز ترکیه استانبولاپلیکیشن ISTEXاپلیکیشن قیمت لحظه ای دلار و یورو و لیر و ارزها در ترکیه
اخبار ارز استانبول