آنیتا پاپیست به یورونیوز: ۱۰۰ میلیون دادم و حکم شلاق و «کشف حجاب» را خریدم

او می‌گوید در نهایت با پرداخت حدود ۱۰۰ میلیون تومان (رقمی حدود ۱۵۰۰ یورو به قیمت دلار دو سال پیش)، هزینه‌های مربوط به پرونده، شلاق و بدحجابی را پرداخت کرد و حکم شلاق اجرا نشد. آنیتا از جمله زنانی است که صدور حکم شلاق و محدودیت‌های قضایی علیه آنها کمتر رسانه‌ای شده است. او می‌گوید حدود دو سال پس از این اتفاق و پایان پرونده، تصمیم گرفت درباره آنچه بر او گذشته صحبت کند؛

آگهی

آگهی

او می‌گوید می‌خواست روایت خود را در کنار روایت زنانی قرار دهد که به گفته خودش، به دلیل خوانندگی با برخورد قضایی و مجازات روبه‌رو شده‌اند: «می‌خواستم در کنار زنانی باشم که شنیده بودم به خاطر خوانندگی حکم گرفته و مجازات شده‌اند.»

در قوانین جمهوری اسلامی ایران ممنوعیت صریحی برای «آواز خواندن زنان» به این عبارت وجود ندارد، اما آواز زنان در فضای عمومی از نظر شرعی «حرام» تلقی می‌شود و در عمل، زنان خواننده ممکن است با عنوان‌هایی مانند «کشف حجاب» یا «جریحه‌دار کردن عفت عمومی» تحت پیگرد قرار گیرند.

«صدای من بخشی از بدن من است»

آنیتا می‌گوید در تمام این سال‌ها، سخت‌ترین بخش تجربه‌اش نه خود خوانندگی، بلکه زن بودن و مشکلاتی بوده که به دلیل زن بودن با آنها روبه‌رو شده است. او می‌گوید: «صدا بخشی از تن و بدن من است. نمی‌توانم دستم را بکنم و دور بیندازم. صدای من هم همین‌طور.» به گفته او، «خوانندگی نباید جرم باشد و او تنها می‌خواسته در کشور خودش کار کند.»

ممنوع‌الخروجی در فرودگاه و با خبر شدن از ابلاغیه‌های قضایی

او می‌گوید: «مجموع هزینه‌هایی که در جریان این پرونده پرداخت کرده، از جمله هزینه مربوط به حکم شلاق، بدحجابی و هزینه‌های مربوط به وکیل، حدود ۱۰۰ میلیون تومان بوده است.»

این مبلغ، به گفته او، هزینه‌های مربوط به پلمب استودیو و بازگشایی آن را شامل نمی‌شود.

آنیتا می‌گوید: «پس از اینکه متوجه شد افرادی سراغش را گرفته‌اند، دریافت که ابلاغیه‌های قضایی برایش ارسال شده اما از آنها بی‌خبر بوده است.» زمانی که قصد خروج از ایران داشت، در فرودگاه پاسپورتش ضبط و به او اعلام شد ممنوع‌الخروج است. او سپس با گرفتن وکیل، از جزئیات پرونده و حکم صادرشده مطلع شد.

از یک بازخوانی در ولیعصر تا حکم ۷۴ ضربه شلاق

اجرایی که به تشکیل پرونده برای آنیتا انجامید، بازخوانی قطعه‌ای از ابی و شادمهر با عنوان «رویای آزادی» بود. او می‌گوید صدا را در استودیو ضبط کرد و ویدیو را خودش در خیابان ولیعصر تهران، بدون به سر داشتن روسری و با پوشش کت و شلوار ساخت.

آنیتا می‌گوید می‌خواسته با این ساخت ویدیوکلیپ این سوال را مطرح کند چرا یک زن نمی‌تواند در کشور خودش به اجرای کنسرت بپردازد و در کپشن همان ویدیو نوشته بود که حق دارد در کشور مادری‌اش کار کند.

به گفته او، ویدیو صبح روز بعد حدود دو میلیون بازدید گرفت و با واکنش گسترده کاربران روبه‌رو شد. اما همین دیده شدن برای او آغاز یک پرونده قضایی بود.

«شاکی من یک بازپرس بود»

آنیتا می‌گوید: «شاکی پرونده یک بازپرس بود که به ویدیوی ضبط‌شده در خیابان ولیعصر اعتراض کرده بود.» او توضیح می‌دهد که «در این ویدیو اجرای خیابانی نداشته و فقط تصاویر ویدیوکلیپ را فیلمبرداری کرده است.»

پس از آن، استودیوی او پلمب شد. آنیتا می‌گوید در نهایت متوجه شد به ۷۴ ضربه شلاق محکوم شده است. او می‌گوید به دلیل نداشتن سابقه کیفری توانست با پرداخت هزینه، حکم شلاق را بخرد و این مجازات اجرا نشد.

شلاق یکی از مجازات‌های کیفری در ایران است. برای مثال، ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی برای برخی اعمال «حرام» در ملاءعام یا رفتارهایی که «عفت عمومی را جریحه‌دار کند»، تا ۷۴ ضربه شلاق در نظر گرفته است.

«مو به تنم سیخ شد»

پرستو احمدی پس از انتشار ویدیوی اجرای بدون حجابش در یک کاروانسرای تاریخی با پرونده قضایی روبه‌رو شد. گزارش‌ها درباره صدورو بعدتر تایید حکم ۷۴ ضربه شلاق برای او نیز بازتاب گسترده‌ای داشت.

آنیتا می‌گوید نخستین بار که اجرای پرستو احمدی را آنلاین دید، مو به تنش سیخ شد. به گفته او، دیدن این اجرا یادآور تجربه خودش و زنانی بود که با وجود محدودیت‌ها تلاش می‌کنند صدایشان را به گوش مخاطبان برسانند.

در همین حال، محمد مرندی، استاد دانشگاه و از چهره‌های نزدیک به جمهوری اسلامی، درباره اجرای حکم شلاق در ایران گفته این شیوه با شلاق زدن اسب متفاوت بوده و «بسیار ملایم» است.

وقتی کار از اساس غیرقانونی است، قرارداد چه ارزشی دارد؟

زنان خواننده در ایران به دلیل محدودیت‌های قانونی و عملی برای اجرای عمومی، از بخش بزرگی از اقتصاد رسمی موسیقی دور مانده‌اند. آنها امکان برگزاری کنسرت عمومی ندارند و فعالیت حرفه‌ای‌شان اغلب خارج از چارچوب رسمی انجام می‌شود. به همین دلیل، بسیاری از آنها به قراردادهای رسمی و پایدار دسترسی ندارند و بخشی از فعالیت‌هایشان به شکل زیرزمینی انجام می‌شود.

آنیتا می‌گوید زنان خواننده به دلیل نبود امکان فعالیت رسمی، از قراردادهای کاری قابل اتکا نیز برخوردار نیستند: «اصولا چون فعالیت خوانندگی زنان غیرقانونی است، قرارداد قانونی هم برای آن وجود ندارد. شما قراردادی بین خودتان می‌نویسید، اما این قرارداد چه ارزشی دارد؟»

حقوق پدر؛ تنها درآمدی که باقی مانده بود

به گفته او، «همین وضعیت زنان خواننده را در برابر قراردادهای ناعادلانه و مشکلات مالی آسیب‌پذیر می‌کند.»

آنیتا می‌گوید پس از بازگشت به ایران، بخشی از هزینه‌های زندگی‌اش از حقوق بازنشستگی پدرش تامین می‌شد، چون امکان فعالیت رسمی به عنوان خواننده نداشت. به گفته او، در جریان پرونده قضایی این حقوق نیز قطع شد و یکی از منابع اصلی درآمدش را از دست داد.

«پاشو دختر ایران، برو بخون»

آنیتا می‌گوید دو سال پس از پرونده، وقتی داستانش را در اینستاگرام منتشر کرد، پیام‌های همدلانه زیادی دریافت کرد. برخی گفته بودند نمی‌توانند آشکارا از او حمایت کنند، اما می‌خواستند بداند که همراه او هستند.

در پنج دهه گذشته، زنان خواننده در ایران با محدودیت‌هایی برای اجرای عمومی روبه‌رو بوده‌اند. بخشی از فعالیت موسیقایی آنها به فضاهای خصوصی و در سال‌های اخیر به شبکه‌های اجتماعی منتقل شده است.

برای بسیاری از زنان جوان، اینستاگرام، یوتیوب و دیگر پلتفرم‌ها جای صحنه‌هایی را گرفته‌اند که امکان حضور در آنها را ندارند.

محدودیت‌های زنان در ایران پس از مرگ مهسا ـ ژینا امینی در بازداشت گشت ارشاد، به یکی از محورهای اصلی اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» تبدیل شد. امینی ۲۲ ساله در سپتامبر ۲۰۲۲ پس از بازداشت به دلیل آنچه رعایت نکردن قوانین حجاب اجباری عنوان شد، درگذشت و اعتراضات گسترده‌ای در ایران شکل گرفت. در جریان این اعتراضات، زنان و دختران در بسیاری از موارد بدون حجاب اجباری در خیابان حاضر شدند و موسیقی و آواز نیز به یکی از راه‌های بیان اعتراض و همبستگی تبدیل شد.

حالا در روزهای اخیر، مقام‌های قضایی ایران از تشدید برخورد با آنچه «برهنگی و بدحجابی» می‌خوانند خبر داده‌اند. در این شرایط، زنان خواننده همچنان از شبکه‌های اجتماعی و دیگر راه‌ها برای ارتباط با مخاطبان خود استفاده می‌کنند.

با وجود این محدودیت‌ها، صدای زنان به‌طور کامل از فضای عمومی حذف نشده است. آنها از استودیوهای کوچک و خیابان‌ها تا شبکه‌های اجتماعی، همچنان راه‌هایی برای رساندن صدای خود به مخاطبان پیدا می‌کنند.