اهالی لیسبون این رسم را خوب میشناسند: از اواخر ماه مه تا میانه ژوئن، پارک ادواردو هفتم به بزرگترین کتابفروشی کشور تبدیل میشود؛ بهشتی برای هر کتابدوست، با دهها هزار عنوان برای انتخاب. امسال «نمایشگاه کتاب» ۳۵۰ غرفه و ۱۲۸ شرکتکننده دارد که در مجموع نمایندگی حدود ۹۰۰ نشان انتشاراتی را بر عهده دارند.
آگهیآگهیبه گفته برگزارکنندگان، در پنج دوره اخیر به طور متوسط ۸۵۰ هزار نفر از این نمایشگاه بازدید کردهاند. روزهایی مثل تعطیلی ۴ ژوئن، که تعطیلی وسط هفته با هوای خوب همراه شد، بدون شک کمک کرده تا این میانگین امسال هم دوباره تکرار شود یا حتی افزایش یابد.
در حالی که صف طولانیای از جوانان با حوصله منتظر امضا و چند کلمه صحبت با نویسنده آلمانی-آمریکایی اس. تی. اشمن بودند، دیگران در میدان لیا قدم میزدند؛ جایی که نسلهای مختلف و سبکهای بسیار متنوعی از نویسندگان کنار هم قرار گرفته بودند؛ از هوگو فان در دینگ و رودریگو گدیش دی کاروالیو تا دانیل سامپایو، کریستینا نورتون، فرناندو پینتو اَمَرال، نونو روگیرو و نیز نویسنده نامدار آنگولایی پپتلا که در سال ۱۹۹۷ برنده جایزه کاموئیش شد.
پپتلا به یورونیوز میگوید: «هر سال تعداد بیشتری از مردم میآیند و این خوب است. خیلی هم خوب است، چون میگویند مردم دیگر کتاب نمیخوانند و تعداد خوانندگان کمتر و کمتر میشود. بخشی از این حرف درست است، اما از طرف دیگر نوعی حرکت مقاومتی هم وجود دارد و این نمایشگاه نمونهای از آن است. این یک جشن است، دقیقا همانطور که ما دوست داریم باشد. کتاب خودش یک جشن است.»
برای کارلا پایش، نویسنده پرتغالی مقیم فرانسه، سفر به پرتغال برای شرکت در نمایشگاه کتاب و رویدادهای دیگر همزمان است با انتشار تازهترین رمانش، سایه درختان در زمستان، که در دوره سال گذشته جایزه لیا – بزرگترین جایزه پرتغال برای کتابهای منتشرنشده – برنده شد و کمی پس از آن انجام میشود که او یک مجموعه شعر با عنوان خشونت حرکت مشترک را نیز منتشر کرده است.
کارلا پایش با کتابهایشکارلا پایش با کتابهایش
کارلا پایش به یورونیوز میگوید: «خیلی شگفتزده و خوشحال شدهام که این همه آدم از نسلهای مختلف را میبینم؛ با بچهها، افراد مسنتر، پدرها، پدربزرگها و فرزندانشان. نسلهای مختلفی که روبهروی هم قرار میگیرند و یک فضای مشترک را تقسیم میکنند، فضایی که همان عشق به کتاب و ادبیات است.»
اوج روز بدون تردید حضور نویسنده آمریکایی سیری هوسوت بود که برای معرفی نسخه پرتغالی ارواح، کتاب خاطراتش درباره بیش از ۴۰ سال زندگی مشترک با یکی از مهمترین نویسندگان چند دهه اخیر، پل استر که در سال ۲۰۲۴ درگذشت، به لیسبون آمده بود. این نشست که خود نویسنده و مترجمش، تانیا گانیو (که او هم نویسنده است) برگزار کردند، یکی از پرجمعیتترین برنامههای این دوره بود؛ به طوری که بسیاری ناچار شدند سرپا بایستند یا روی زمین بنشینند، چون تعداد صندلیها محدود بود.
پائولو سانتوس، ۵۴ ساله و از مدیران بخش دولتی، خواننده پر و پا قرص آثار استر و هوسوت است و نمیخواست فرصت گفتوگو، هرچند کوتاه، با نویسنده را از دست بدهد. او به یورونیوز میگوید: «سیری یکی از پیوندهایی است که استر را، فراتر از آثار گستردهاش، برای ما زنده نگه میدارد. بعد از درگذشت استر، احساس کردم لازم است آثار سیری را کشف کنم، هرچند این فرایند هنوز در مراحل اولیه است، چون فقط یک کتاب او، مرثیهای برای یک آمریکایی، را خواندهام. استر نویسندهای است که سالها همراهم بوده و فضای ادبی آثارش برایم جذاب است و تقریبا تمام آثارش را خوانده و دوباره خواندهام. سیری هم در نوشتههایش، که ترکیبی از حافظه، هویت و تامل است، در برخی نقاط با او اشتراک دارد.»
پائولو سانتوس فرصت گرفتن امضا و عکس با سیری هوسوت را از دست ندادپائولو سانتوس فرصت گرفتن امضا و عکس با سیری هوسوت را از دست نداد
نمایشگاه کتاب لیسبون که امسال به نود و ششمین دوره خود رسیده، توسط انجمن پرتغالی ناشران و کتابفروشان (APEL) برگزار میشود که ریاست آن بر عهده میگل پوزیرو است. او به یورونیوز میگوید: «همیشه کسانی هستند که میگویند فروششان نسبت به سال قبل کمتر شده و کسانی هم هستند که میگویند بیشتر فروختهاند. اما برای ما مهم این است که اینجا لحظهای برای جشن گرفتن و بزرگداشت کتاب باشد تا کتاب در زندگی ما به جایگاهی مرکزی برسد.»
مدیریت APEL البته بیانتقاد هم نیست. پس از – یک گروه کوچک انتشاراتی که علاوه بر انتشار با نشانهای خود، توزیع کتابهای چند ناشر مستقل کوچک دیگر را نیز بر عهده دارد – این انجمن به خاطر اعلام کنارگذاشتن این گروه از دوره امسال با انتقادهایی روبهرو شد.
فضایی که چهار گروه بزرگ انتشاراتی – Leya، Porto Editora، Penguin و Presença – در نمایشگاه اشغال کردهاند از چشم بازدیدکنندگان پنهان نمیماند. پوزیرو در پاسخ به این انتقادها یادآوری میکند که برخی از این گروهها حدود ۱۵ نشان را نمایندگی میکنند و میگوید: «تضمین میکنم این گروههای بزرگ، همانطور که نامیده میشوند، در نمایشگاه کتاب لیسبون حضوری کمتر از سهمشان در بازار دارند؛ چه از نظر فروش و چه از نظر تعداد عناوین منتشرشده.»
او ادامه میدهد: «ما بیشتر از این میخواهیم؛ این را میتوانم تضمین کنم. میخواهیم ناشران بیشتری در نمایشگاه حضور داشته باشند، نویسندگان بیشتری شرکت کنند و عناوین بیشتری عرضه شود. اما باید شرایط را فراهم کنیم. نمایشگاه کتاب در استفاده از فضای پارک ادواردو هفتم به نقطه اوج ظرفیت خود نزدیک میشود و این موضوع APEL را ناگزیر میکند دست به انتخاب بزند؛ همانطور که خود ناشران هم باید انتخاب کنند. در حال حاضر اینجا رویدادهایی داریم که بیش از ۱۱۰۰ نویسنده را دربر میگیرد؛ بنابراین کمبود تنوع وجود ندارد.»
میگل پوزیرو، رئیس APEL، در گفتوگو با یورونیوزمیگل پوزیرو، رئیس APEL، در گفتوگو با یورونیوز
امسال پنج شرکتکننده جدید در نمایشگاه کتاب حضور دارند.
در میان ثبتنامکنندگان دوره ۲۰۲۵، چهار ناشر ثبتنام خود را تمدید نکردند و درخواست شش ناشر برای دریافت غرفه رد شد؛ سه مورد به این دلیل که عمدتا بازی و محصولات دیگری میفروختند که در اصل کتاب محسوب نمیشوند و سه مورد دیگر به دلایلی که رئیس APEL نخواست توضیح دهد. درباره این موارد – از جمله پرونده DNL Convergência – پوزیرو تاکید میکند که کینهای در کار نیست: «هیچ خصومتی وجود ندارد، هیچ دشمنی و هیچ دلخوریای نیست. در آینده خواهیم دید چگونه میتوانیم این ناشران را دوباره، در چارچوب معیارها و مقررات نمایشگاه کتاب لیسبون، به جمع شرکتکنندگان بازگردانیم.»
نمایشگاه کتاب لیسبون تا یکشنبه، ۱۴ ژوئن ادامه دارد.
استانبولیم