سرقت نسخه‌های نایاب پوشکین در فرانسه: تا ۷ سال زندان برای عاملان

میان و سرقت نسخه‌های میراثی آثار نویسندگان روس قرن نوزدهم در چند کتابخانه معتبر در پاریس و لیون چه وجه اشتراکی وجود دارد؟ در هر دو پرونده، غنیمت هنوز پیدا نشده است. اما درباره کتاب‌ها، دستگاه قضایی به تازگی رای خود را صادر کرده است.

آگهی

آگهی

شش شهروند گرجی در پاریس به مجازات‌هایی از ۱۸ ماه حبس تعلیقی تا هفت سال حبس تعزیری به دلیل محکوم شدند. در میان آثار ربوده‌شده، نوشته‌های الکساندر پوشکین، از جمله چاپ نخست «بوریس گودونوف» (۱۸۲۵)، و همچنین متن‌هایی از میخاییل لرمانتف و نیکولای گوگول دیده می‌شود؛ دادستان این پرونده این ماجرا را «سرقت واقعی گنجینه» توصیف کرد و در کیفرخواست خود از عملیاتی «گسترده، سازمان‌یافته، از پیش برنامه‌ریزی‌شده و با دقت و با خونسردی و بی‌پرنسیبی کامل اجرا شده» سخن گفت.

این پرونده بخشی از موج سرقت‌هایی است که از زمان آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ کتابخانه‌ها را در سراسر اروپا هدف قرار داده و به شبکه‌ای سازمان‌یافته نسبت داده می‌شود که احتمالا با مسکو در ارتباط است.

شش متهم، شامل پنج مرد و یک زن، در جریان رسیدگی‌ای که از شب جمعه تا بامداد شنبه ادامه یافت، همگی به اتهام تشکیل یا مشارکت در باند تبهکاری با هدف ارتکاب جرم مجرم شناخته شدند و برخی از آنان همچنین برای سرقت اموال فرهنگی در معرض نمایش محکوم شدند.

بر اساس نتایج تحقیقات، سارقان برای دسترسی به کتاب‌های نایاب به کتابخانه‌ها مراجعه می‌کردند، از آنها عکس می‌گرفتند و اندازه آنها را ثبت می‌کردند و سپس در مراجعات بعدی، اصل کتاب‌ها را با نسخه‌های بدل تقریبا غیرقابل تشخیص جایگزین می‌کردند. تنها در کتابخانه ملی فرانسه (BnF)، میزان خسارت حدود ۷۷۰ هزار یورو برآورد شده است.

دو نفر از آنان به صورت غیابی محاکمه شدند؛ این دو پیشتر در گرجستان، کشور زادگاهشان که شهروندان خود را مسترد نمی‌کند، بازداشت شده‌اند.

یک زوج که با نام‌های میخیل ز. و بکا ت. معرفی شده‌اند، پیشتر به دلیل اقداماتی مشابه در کشورهای بالتیک محکوم و زندانی شده بودند و برای رسیدگی به این پرونده به طور موقت در اختیار فرانسه قرار گرفتند.

میخیل ز. ۵۰ ساله به سنگین‌ترین مجازات، یعنی هفت سال حبس، محکوم شد و پس از پایان دوره زندان و اخراج، به طور دائمی از ورود به خاک فرانسه منع خواهد شد. او سال گذشته نیز در لیتوانی به سه سال و چهار ماه زندان به دلیل سرقت سازمان‌یافته نشریات قرن نوزدهم به ارزش بیش از ۶۰۰ هزار یورو محکوم شده بود.

بکا ت. ۴۹ ساله نیز به چهار سال حبس محکوم شد؛ مجازاتی که جدا از حکم پیشین سه سال و شش ماه زندان او در استونی است.

این سرقت‌ها که آلمان، سوئیس و جمهوری چک را نیز تحت تاثیر قرار داده است، به تشکیل یک تیم مشترک تحقیقاتی تحت نظارت یوروپل و یوروژاست انجامید که در سال ۲۰۲۴ به چندین بازداشت منتهی شد.

در ژوئن ۲۰۲۴، خانه حراج روسی «لیتفوند» که در فروش کتاب‌های قدیمی و نایاب تخصص دارد، چاپ دوم شعر «زندانی قفقاز» نوشته الکساندر پوشکین را در فهرست خود گنجاند؛ نسخه‌ای که با یکی از کتاب‌های ربوده‌شده از کتابخانه ملی فرانسه (BnF) مطابقت دارد.

این خانه حراج به مقامات فرانسوی اعلام کرده است اسنادی در اختیار دارد که نشان می‌دهد این کتاب را بین سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ از مالک آن در روسیه خریداری کرده است.

به باور قضات فرانسوی، این سرقت‌ها ممکن است بخشی از تلاشی برای بازگرداندن میراث فرهنگی روسیه باشد؛ تلاشی که در بستر تشدید تنش‌ها میان مسکو و اروپا از زمان حمله به اوکراین دنبال می‌شود.

الکساندر دو کون، وکیل کتابخانه ملی فرانسه که خبرگزاری فرانسه از او نقل قول کرده است، گفت این نهاد «امید خود را برای یافتن این آثار از دست نداده است»، هرچند هنوز هیچ‌یک از کتاب‌های ربوده‌شده پیدا نشده است.