پژوهش جدید: مغز فضانوردان حتی پس از ماه‌ها حضور در فضا، نیروی جاذبه را فراموش نمی‌کند

بر اساس این تحقیق «حافظه گرانش» چنان عمیق در مغز انسان ریشه دارد که فضانوردان حتی پس از چند ماه زندگی در شرایط بی‌وزنی همچنان در تشخیص میزان فشاری که باید برای گرفتن اشیا وارد کنند دچار خطا می‌شوند.

آگهی

آگهی

این مطالعه به سرپرستی فیلیپ لوفور، استاد مهندسی زیست‌پزشکی در دانشگاه کاتولیک لوون و ایکرباسک انجام شده و در آن ۲ زن و ۹ مرد فضانورد در ماموریت‌هایی پنج تا شش ماهه در ایستگاه فضایی بین‌المللی مورد بررسی قرار گرفتند.

لوفور توضیح می‌دهد که گرفتن یک جسم روی زمین حرکتی نامتقارن است؛ به این معنا که هنگام بالا بردن یک شی فرد آن را محکم‌تر از زمانی در دست می‌گیرد که در حال پایین آوردن آن است؛ چرا که جاذبه تنها در مسیر پایین آمدن می‌تواند باعث سر خوردن جسم از دست شود.

اما در ریزگرانش (حالت بی‌وزنی) این منطق دیگر کاربردی ندارد. اگر جسمی در هر نقطه‌ای از حرکت رها شود به‌سادگی در فضا شناور می‌شود. بنابراین نیروی گرفتن آن باید در تمام طول حرکت یکسان باشد. پژوهشگران انتظار داشتند فضانوردان خیلی زود خود را با این وضعیت تطبیق دهند اما چنین نشد و در عوض اتفاقی غیرمنتظره رخ داد.

فضانوردان نه‌تنها نیروی گرفتن جسم را در طول حرکت یکسان نکردند بلکه وقتی جسم را بالا می‌بردند آن را محکم‌تر از زمانی در دست می‌گرفتند که آن را پایین می‌آوردند.

لوفور این پدیده را نوعی خطای ادراکی ناشی از انتظار ذهنی توصیف می‌کند. او می‌گوید: «وقتی در ایستگاه فضایی بین‌المللی و در شرایط بی‌وزنی هستید حرکت باید متقارن شود چون دیگر اثری از جاذبه وجود ندارد اما آنچه دیدیم این بود که فضانورد وقتی جسمی را بالا می‌برند آن را محکم‌تر از زمانی در دست می‌گرفتند که آن را پایین می‌آوردند. مغز برای جبران این تفاوت رفتاری اغراق‌آمیز از خود نشان می‌دهد.»

به بیان دیگر مغز همچنان انتظار دارد اجسام وزن داشته باشند چون در طول زندگی روی زمین به این وضعیت خو گرفته است. وقتی این انتظار برآورده نمی‌شود واکنش آن فراتر از حد معمول است. حتی پس از ماه‌ها حضور در فضا کنار گذاشتن عادت‌هایی که در طول سال‌ها زندگی در شرایط گرانش شکل گرفته‌اند دشوار است.

مغز فضانوردان پس از بازگشت به زمین چطور عمل می‌کند؟

این گروه پژوهشی تنها یک روز پس از بازگشت فضانوردان به زمین آن‌ها را مورد بررسی قرار داد؛ یافته‌های این مرحله از پژوهش نیز برای محققان غافلگیرکننده بود.

فضانوردان پس از بازگشت به زمین هنوز هم اشیا را طوری در دست می‌گرفتند که گویی در شرایط بی‌وزنی هستند؛ با این حال تنها پس از چند بار تکرار، نحوه گرفتن اشیا کاملا به حالت عادی بازگشت.

لوفور می‌گوید: «این نشان می‌دهد که وقتی آن‌ها به زمین بازمی‌گردند بسیار سریع‌تر از زمانی که با محیط ریزگرانش سازگار شدند دوباره با شرایط زمین سازگار می‌شوند.»

نتایج این پژوهش چه تاثیری بر ماموریت‌های آینده دارد؟

این تحقیق می‌تواند برای ماموریت‌های آینده به‌ویژه ماموریت‌های طولانی‌تر به ماه یا مریخ اهمیت زیادی داشته باشد.

لوفور می‌گوید: «برای مثال اگر بخواهیم فضانوردان را برای فرود روی ماه آماده کنیم ممکن است به آموزش‌های ویژه‌ای نیاز داشته باشند چون جاذبه نسبی آنجا می‌تواند بر نحوه کار کردن آن‌ها با اشیا تاثیر بگذارد.»

پژوهشگران می‌گویند در ادامه این تحقیق، نتایج بیشتری منتشر خواهد شد از جمله نتایجی درباره واکنش فضانوردان در شرایطی که اجسام به‌طور ناگهانی با چیزی برخورد می‌کنند؛ وضعیتی که در آن نحوه کنترل گرفتن جسم در کسری از ثانیه می‌تواند تعیین‌کننده باشد.