آیا آمریکا می‌تواند مانند زمان «جنگ نفتکش‌ها» از کشتی‌ها در برابر ایران در ‏‏تنگه هرمز حفاظت کند؟

آسوشیتدپرس در تحلیلی می‌نویسد این داستان در شرایط جنگ کنونی میان ایران و آمریکا که با آتش‌بسی شکننده متوقف شده، تازه نیست و ماجرا به «جنگ نفتکش‌ها» بازمی‌گردد؛ یعنی زمانی که ایران در جریان جنگ دهه شصت (هشتاد میلادی) با عراق، کشتی‌ها را هدف قرار می‌داد و ناوهای جنگی آمریکا برای اسکورت نفتکش‌های کویتی وارد عمل شدند تا جریان نفت خام به بازار جهانی حفظ شود.

آگهی

آگهی

اکنون نیز آمریکا می‌تواند از همان الگو پیروی کند و برای حفاظت از کشتی‌هایی که از این تنگه عبور می‌کنند، رویکردی تهاجمی‌تر اتخاذ کند.

این کشور در سال‌های اخیر نیز اسکورت‌های محدودی برای کشتی‌هایی که در دریای سرخ هدف حمله قرار می‌گرفتند انجام داده است و دونالد ترامپ این هفته گفت به ارتش آمریکا دستور داده است تا به قایق‌های کوچک ایرانی «شلیک کند و آن‌ها را از بین ببرد.»

اما اسکورت کردن در تنگه هرمز چندان ساده نیست. فناوری نظامی از زمان «جنگ نفتکش‌ها» پیشرفت کرده است. آمریکا در این جنگ اهداف مشخص و محدود دهه ۱۹۸۰ را ندارد. همچنین روشن نیست که آیا حتی با حضور نیروی دریایی آمریکا، شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی احساس امنیت خواهند کرد یا نه، چون اکنون آمریکا خود یک طرف درگیری است.

قایق‌های کوچک و مشکلات بزرگ

نیروی دریایی آمریکا مدت‌هاست با تاکتیک‌های قایق‌های کوچک سپاه پاسداران ایران آشناست؛ نیرویی که در واکنش به تحریم‌ها و محدودیت دسترسی به تجهیزات نظامی، از شناورهای کوچک غیرنظامی برای اهداف نظامی استفاده می‌کند.

سال‌هاست که این نیرو هنگام عبور ناوهای هواپیمابر آمریکا از تنگه، با قایق‌هایی به اندازه قایق‌های کوچک ماهیگیری آن‌ها را تعقیب می‌کند، اما این قایق‌ها به‌جای وسایل ماهیگیری، اغلب به مسلسل‌های سنگین دوران اتحاد جماهیر شوروی سابق در قسمت جلو و پرتابگرهای موشک کوچک مجهز هستند.

ایران این هفته با همین قایق‌ها دو کشتی باری را توقیف کرد. ویدئویی که سپاه منتشر کرد نشان می‌داد نیروهای آن با قایق‌های گشتی کوچک در کنار کشتی‌های عظیم کانتینری حرکت می‌کنند. نیروها به سوی کشتی‌ها آتش گشودند و سپس با تفنگ سوار آن‌ها شدند.

فراتر از ارزش تبلیغاتی، این توقیف‌ها نشان داد که با گذشت نزدیک به هشت هفته از جنگ با آمریکا و اسرائیل و در حالی که نیروی دریایی آمریکا سواحل ایران را محاصره کرده است، سپاه می‌تواند با منابع محدود عملا رفت و آمد در تنگه هرمز را مختل کند و اقتصاد جهانی را گروگان بگیرد.

«جنگ نفتکش‌ها» در دهه ۱۹۸۰ و در جریان جنگ هشت‌ساله ایران و عراق شکل گرفت.

عراق ابتدا زیرساخت‌های نفتی و نفتکش‌های ایران در خلیج فارس را هدف قرار داد. ایران نیز در پاسخ، کارزار گسترده‌ای علیه کشتی‌های منطقه از جمله مین‌گذاری را آغاز کرد.

در نهایت، عراق بیش از ۲۸۰ کشتی را هدف قرار داد، در حالی که طبق آمار موسسه نیروی دریایی آمریکا، این رقم برای ایران ۱۶۸ کشتی بود. اما استفاده ایران از مین‌ها، اختلال گسترده‌ای در منطقه ایجاد کرد.

آمریکا که از صدام حسین با اطلاعات، سلاح و کمک‌های دیگر حمایت می‌کرد، عملیات «اراده جدی» را آغاز کرد و اسکورت نفتکش‌های کویتی را که تحت پرچم آمریکا قرار گرفته بودند بر عهده گرفت.

این عملیات بدون خطر نبود. نفتکش غول‌پیکر کویتی «بریجتون» در آغاز عملیات، تحت اسکورت آمریکا با مین برخورد کرد. حمله موشکی عراق به ناو «استارک» منجر به کشته شدن ۳۷ ملوان شد. حمله مین ایرانی به ناو «ساموئل بی. رابرتز» نیز ۱۰ زخمی بر جای گذاشت. همچنین آمریکا یک هواپیمای مسافربری را با هواپیمای جنگی اشتباه گرفت و سرنگون کرد که در نتیجه آن ۲۹۰ نفر در پرواز ۶۵۵ ایران‌ایر جان باختند.

راه خروج آسانی وجود ندارد

با وجود این چالش‌ها، عملیات «جنگ نفتکش‌ها» باعث شد ناوهای آمریکایی حدود ۷۰ کاروان را با موفقیت در منطقه اسکورت کنند.

اما تکرار آن تجربه در شرایط امروز دشوار است.

آمریکا باید تضمین کند که می‌تواند کمربندی امنیتی ایجاد کند که ایران قادر به نفوذ در آن نباشد. این کاری بسیار دشوار است زیرا تنها یک حمله موشکی، پهپادی یا قایقی می‌تواند دوباره ترس را بر تنگه را حاکم کند.

به گفته تحلیلگران امنیتی، فناوری نظامی امروز به‌خصوص در جنگ نامتقارن باعث شده است تا کنترل چنین آبراهی بسیار دشوارتر از دهه ۱۹۸۰ باشد.

کشورهای اروپایی نیز با وجود فشارهای آمریکا اعلام کرده‌اند تا پایان جنگ وارد ماموریت اسکورت نمی‌شوند.

در نهایت و به‌ویژه با توجه به تغییرات اخیر در تعریف اهدافش در منطقه، اصلا مشخص نیست که دولت آمریکا اساسا بخواهد وارد چنین سطحی از درگیری شود.